СФ тарабынан көзөмөлдөө жана текшерүү

Ишкердиктин субъекттерине текшерүүлөрдү жүргүзүүдө Кыргыз Республикасынын Социалдык фонду «Ишкердиктин субъекттерине текшерүүлөрдү жүргүзүүнүн тартиби жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамын жетекчиликке алат.

«Ишкердиктин субъекттерине текшерүүлөрдү жүргүзүүнүн тартиби жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык текшерүүлөрдүн төмөнкүдөй түрлөрү болот:

- пландуу;

- пландан тышкары;

- кайчылаш текшерүү;

- контролдук;

- кайра текшерүү.

 Ар бир текшерүүдө жогоруда аталган текшерүүлөр кандай жүргүзүлүшү керектиги көрсөтүлөт.

Пландуу текшерүү – Фонддун органы тарабынан ишкердиктин субъекттеринин иштерин текшерүүнү жүзөгө ашыруунун өзү тарабынан бекитилген планга ылайык жүргүзүлүүчү текшерүү.

 Пландан тышкары текшерүү – Төмөнкү учурларда Фонддун органы тарабынан бекитилген пландан тышкары жүргүзүлүүчү текшерүү:

Контролдук текшерүү - ишкердиктин субъекттеринин мурдагы текшерүүдө белгиленген укук бузууларын четтетүүсүн текшерүү. Контролдук текшерүүлөр мурдакы текшерүүлөрдө белгиленген укук бузууларды төлөөчу тарабынан четтетүүнү анкытоонун алкагынан чыкпашы керек жана белгиленген укук бузууларды четтетүү үчүн ишкердиктин субъектине берилген мөөнөт аяктагандан кийин гана жүргүзүлүшү мүмкүн.

Кайра текшерүү- пландуу текшерүүнүн жыйынтыгы менен төлөөчүнүн макул эместигинин негизинде жана жүргүзүлгөн текшерүүнүн айрым учурларын тактоо үчүн текшерүү.

Ыйгарым укуктуу органдардын ишкердиктин субъекттеринин иштерин текшерүүнү жүзөгө ашырышынын негизги принциптери төмөнкүлөр болуп саналат:

- ишкердиктин субъекттеринин акниет болуу жоромолу;

- милдеттүү талаптарды белгилеген Кыргыз Республикасынын мыйзамдарындагы карама-каршылыктар жана так эместиктер ишкердиктин субъекттерине каршы пайдаланылышы мүмкүн эмес;

- эгерде ишкердиктин субъекти өз ишинде укуктун башка ченемине карама-каршы келген укук ченемин колдонсо, анын иш-аракети тиешелүү болуп саналат жана мыйзамга каршы деп эсептелинбейт;

- ишкердиктин субъекттеринин ишине кийлигишпөө;

- ыйгарым укуктуу органдардын ишиндеги мыйзамдуулук, калыстык жана ачык-айкындуулук;

- текшерүү жүргүзгөндө ведомстволук жана ведомстволор аралык контролду жана көзөмөлдү кайталоого жол бербөө;

- ыйгарым укуктуу органдардын текшерүүлөрдү жүргүзүшүн мамлекеттик бюджеттин каражаттарынан гана каржылоо;

- мыйзам негизинде гана текшерилүүгө тийиш болгон милдеттүү талаптарды белгилөө;

- ыйгарым укуктуу органдардын сакталышы текшериле турган милдеттүү талаптарды белгилөөчү Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары жөнүндө ишкердиктин субъекттерине милдеттүү түрдө билдирүүсү;

- текшерүүнү жүргүзүүнүн үзгүлтүксүздүгү жана ыкчамдыгы, башкача айтканда аны белгиленген мөөнөттүн ичинде толук жана мүмкүн болушунча тез жүзөгө ашыруу.

Ишкердиктин субъекттерине текшерүүлөрдү жүргүзүүдө Кыргыз Республикасынын Социалдык фонду «Ишкердиктин субъекттерине текшерүүлөрдү жүргүзүүнүн тартиби жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамын жетекчиликке алат.

«Ишкердиктин субъекттерине текшерүүлөрдү жүргүзүүнүн тартиби жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык пландуу жана пландан тышкары текшерүүлөр ишкердиктин субъекти тарабынан Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын сакталышын контролдоо үчүн жүргүзүлөт жана чарбакер субъектиге финансылык жана башка санкцияларды салуу максатын көздөбөйт. Пландуу текшерүүлөрдү жүргүзүүнүн жүрүшүндө мыйзамдарды бузуулар аныкталган учурда текшерүүчү органдын кызмат адамы ишкердиктин субъектине укук бузуулардын предметин жана маани-маңызын түшүндүрүүгө милдеттүү жана ишкердиктин субъектине укук бузууларды четтетүүнү - 3 күнгө чейинки мөөнөттө, эгерде укук бузууларды четтетүү адамдардын өмүрүн жана ден соолугун коргоо боюнча коопсуздукту камсыз кылууга таасирин тийгизсе жана башка учурларда - 30 күнгө чейинки мөөнөттө четтетүүнү милдеттендирген жазуу жүзүндөгү эскертүү берүүгө гана укуктуу. Көрсөтүлгөн мөөнөттөн кийин ыйгарым укуктуу орган контролдук текшерүү жүргүзөт. Контролдук текшерүү ишкердиктин субъектинин пландуу текшерүүдө табылган укук бузууларды четтетүүсүн аныктоо максатында гана жүргүзүлөт жана мындай милдеттин чегинен чыкпоого тийиш. Эгерде контролдук текшерүүнүн жүрүшүндө укук бузуулардын четтетилбегендигинин фактылары аныкталса, анда ыйгарым укуктуу органдын кызмат адамы ишкердиктин субъектине Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык таасир этүү чарасын аныктайт.

Мамлекеттик социалдык камсыздандыруунун финансылык туруктуулугун камсыздоо Социалдык фондунун негизги милдеттеринен болуп саналат. Бул маселени чечүү жана камсыздандыруу базасын көбөйтүү үчүн текшерүүлөр жүргүзүлүүгө тийиш.

 «Ишкердиктин субъекттерине текшерүүлөрдү жүргүзүүнүн тартиби жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү тууралуу» Кыргыз Республикасынын 2011-жылдын 22-июлундагы №121 Мыйзамына ылайык 2-статьяга төмөнкү өзгөртүүлөр киргизилген:

 Тобокелдик ишкердикти жүргүзүүдөгү натыйжалардын пайда болушу жана алар келтирүүчү зыяндын болжолдуу ченеми, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында көрсөтүлгөн ишкердиктин субъекттеринин өз милдеттерин аткарбагандыгы (толук көлөмдө же тийиштүү даражада аткарбагандыгы).

Тобокелдиктин даражасын баалоо чен-өлчөмдөрү - ишкердиктин субъекттеринин иши менен түздөн-түз байланышкан ишкердиктин субъекттерин тобокелдиктин ар кандай даражаларына алып барууга мүмкүндүк берүүчү сандык жана/же сапаттык көрсөткүчтөрдүн жыйындысы.

Текшерүү барактары - Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган ишкердиктин субъекттеринин ишиндеги талаптардын тизмегин өзүнө камтыйт, алардын аткарылбагандыгы адамдын өмүрүнө жана саламаттыгына айлана-чөйрөгө, жарандардын, юридикалык жактардын жана мамлекеттин мүлктүк таламдарына коркунуч келтирет.

2012-жылдын 18-февралындагы № 108 Кыргыз Республикасынын «Ишкердик ишин жүргүзүүдө тобокелдик даражасын баалоо критерийлерин бекитүү жөнүндө» токтому менен тобокелдиктин үч даражасы бекитилген:

- жогорку даража;

- орто даража;

- кичине даража.

Камсыздандыруу төгүмдөрүн туура жана өз убагында эсептөө жана төлөө боюнча ишкердик субъекттеринин тобокелдик даражасын баалоонун  төмөнкү критерийлеринен улам тобокелдик даражасы бааланат:

1) тобокелдиктин жогорку даражасы (бир жылда бир жолудан көп эмес текшерилүүгө тийиш):

камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөө мөөнөтүн бузуу ( календардык жылда 2 жолудан ашык);

камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча бир айдан ашык мөөнөтү өткөн карыздары бар;

эмгек акысы нөл эсебинде эсептелген отчетторду берүү;

ишкердик субъектинин ишин жүргүзгөн кызматкерлердин санын көрсөтпөө;

ишкердик субъектинин тийиштүү тармагы боюнча бир кызматкерге эмгек акы төлөө суммасын азайтуу;

 «материалдык жардам», «сый акы», «иш сапарга каражаттар (командировочные)» ж.б. түрүндө төлөө менен эмгек акы суммаларын көрсөтпөө;

кирешеге салык боюнча салык отчеттуулугун маалыматтары менен эмгек акыга мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча отчеттуулуктун дал келбестиги;

ишкердик субъектин жоюу, турган жерин которуу же аталышын алмаштыруу;

уюмдун жана ишкананын жумуштан бошонгон кызматкерлеринин көптүгү;

2) тобокелдиктин орто даражасы (3 жылда бир жолудан көп эмес текшерилүүгө тийиш):

мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча отчеттуулукту мөөнөтүндө берет, бирок 2 айдан ашык мезгил үчүн камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча карыздары бар;

камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча карыздары бар ишкердик субъекттерин 3 жылдан ашык мезгилде  пландуу текшерүү жүргүзүлгөн эмес;

бир айлык жана жылдык отчетторду (эмгек акы жана иш менен камсыз болуу жөнүндө билдирме) туура эмес түзүү, милдеттүү реквизиттердин жоктугу, билдирмеде берилген маалыматтардын туура эместиги.

3) тобокелдиктин кичине даражасы (5 жылда бир жолудан көп эмес текшерилүүгө тийиш):

камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча карыздары жок банк мекемелери;

камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча ай сайын ашыкча төлөөлөрү бар ишкердик субъекти (акыркы үч айга).

жогоруда көрсөтүлгөн тобокелдик критерийлери четтететилгенде же пайда болгон учурда ишкер субъекти тобокелдиктин бир даражасынан экинчисине которулат.

Жогоруда көрсөтүлгөн тобокелдиктин критерийлери ишкердик субъекттин ишин текшерүүнүн эффективдүүлүгүн жогорулатуу, ишкердик субъекттердин ишине мамлекеттик органдардын негизсиз ашыкча кийлигишүүсүн четтетүү максатында бекитилди.