ПЕНСИЯЛЫК СИСТЕМА

Пенсиялык система жандуу организмдей  коомдун заманбап өнүгүүсүн мүнөздөгөн көптөгөн факторлордон көз каранды. Ушуга байланыштуу, пенсиялык системага мамлекеттин демографиялык же социалдык-экономикалык кырдаалына  байланыштуу өзгөрүүлөр таасирин тийгизет.

Кыргыз Республикасында пенсиялык реформанын алгачкы этаптарынан баштап  бир топ жыл өттү. Натыйжада  белгиленген төлөөлөрү менен кайра бөлүштүрүүчү пенсиялык моделдин ордуна жарандардын жекече пенсиялык эсептери менен шарттуу-топтолуучу система киргизилди.

Реформанын алгачкы этабында 1997-жылы Кыргыз Республикасынын пенсиялык мыйзамдарына бир топ олуттуу өзгөртүүлөр киргизилди:

  • пенсиялык курак акырындык менен жогорулатылды: эркектер үчүн 60 жаштан 63 жашка чейин жана аялдар үчүн 55 жаштан 58 жашка чейин.

 

 

Жынысы

Курагы

Жалпы камсыздандыруу стажы

Кошумча шарттар

Жалпы белгиленген пенсиялык курак

эркектер

63 жаш

25 жыл*

 

аялдар

58 жаш

20 жыл*

 

Пенсияга эрте чыгуу

эркектер

60 жаш

40 жыл

 

аялдар

55 жаш

35 жыл

 

Пенсияга мөөнөтүнөн мурда чыгуу

эркектер

 

60 жаш

 

-

Жалпы белгиленген пенсиялык куракка чейин жетпеген ар бир ай үчүн пенсия  1,5% га азайтылып чектелет

аялдар

 

55 жаш

 

-

*- Пенсиянын базалык бөлүгүн толук өлчөмдө эсептөө үчүн керектүү стаж

 

  • бир катар жеңилдиктерди жок кылуу, мисалы, айрым кесиптердин жана топтордун өкүлдөрү үчүн пенсияга эрте чыгуу жеңилдиги;
  • үч компоненттүү пенсиялык система: жетиштүү стажы бар ар бир пенсионерге кепилденген пенсиянын базалык бөлүгү; кызматкердин иштеген салымына ылайык пенсия менен камсыз кылуу: мында кызматкердин салымы жекече эсепке алуу киргизилгенге (1996-жылга) чейин орточо эмгек акыдан пайыз түрүндө эсептелет жана жекече эсепке алуу киргизилгенден (1996-жылдан) кийин  пенсионердин эсебинде топтолгон жеке пенсиялык төгүмдөрдөн эсептелет.

Пенсиялык реформалоонун кийинки этабында 2010-жылдын 1-январынан тартып шарттуу-топтолуучу пенсиялык эсептер системасына  кызматкерден 2% төгүмдөр өлчөмүндө топтолуучу компонент киргизилди.

Топтолуучу компонент киргизилгенден кийин Кыргыз Республикасынын пенсиялык системасы үч компоненттен турат:

1.  мамлекеттик милдеттүү тилектештик пенсиялык система;

2. милдеттүү топтолуучу компонент;

3.  ыктыярдуу жеке топтолуучу система.

 

 

 

Мамлекет тарабынан социалдык колдоо

Милдетүү катышуу

Ыктыярдуу катышуу

 

 

 

Пенсиялык реформалоонун алгачкы этаптарынын натыйжасында  азыркы пенсиялык системада оң жылыштар пайда боло баштады. Жарандарды жекече эсепке алуу системасы киргизилди, пенсиялык системанын топтолуучу элементин киргизүү иштерине даярдык көрүлө баштады. Мурда жүргүзүлгөн реформалардын натыйжасында бул жылдары пенсиянын өлчөмү стабилдүү жогорулатылып,  пенсиялык системанын финансылык туруктуулугу сакталды.

 

 

Пенсиянын орточо өлчөмү,

сом

Пенсионердин жашоо минимумуна карата пенсиянын орточо өлчөмү, %

ИПЦ,

 %

2008-ж.

1426

45,7

124,5

2009-ж.

2111

72,1

106,8

2010-ж.

2800

89,0

108,0

2011-ж.

3760

95,6

116,6

2012-ж.

4270

104,9

103,5

2013-ж.

4432

108,2

106,6

 

 

 

ПМП

Орточо  п е н с и я

 

 

Ошону менен бирге, Кыргызстандын экономикалык өнүгүүсүнүн бир катар аспектилери бар, алар республиканын пенсиялык системасынын толук кандуу жана натыйжалуу иштешине тоскоол болушууда.

Азыркы кезде Кыргыз Республикасынын экономикасынын түзүмүндө айыл чарбасынын үлүшү чоң, формалдуу эмес сектор кеңири жайылган, эмгектик эмиграция массалык түрдө. Ушунун баары өз кезегинде пенсиялык системанын ишине таасир этип, келечекте анын финансылык туруктуулугуна коркунуч туудурат. Башка өлкөлөргө кеткен жумушчу күчтү эске алсак, азыркы кезде иштеп жана төгүмдөрдү төлөп жаткан адамдардын саны пенсионерлерге караганда бир аз эле жогору. Экономиканын уюшулбаган сектору үчүн  камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тариф чени уюшулган сектордон түшкөн  төгүмдөргө караганда алда-канча аз экендиги бул көйгөйдү андан да татаалдаштырат. Ушуга байланыштуу, Кыргыз Республикасында азыркы күндө системанын бардык  катышуучулары үчүн бирдей укуктарды камсыз кылуу жана пенсия түзүүнүн камсыздандыруу принциптерин күчөтүү аркылуу пенсиялык системанын адилеттүүлүгүн жана натыйжалуулугун жогорулатуу боюнча орчундуу маселе турат. Кыргыз Республикасынын пенсиялык системасын реформалоо боюнча кадамдар белгиленүүдө, Кыргыз Республикасынын пенсиялык камсыздоо системасын өнүктүрүү Концепциясынын долбоору коомдук талкуулоого коюлду.  Аталган долбоорго ылайык, шарттуу-топтолуучу система (ШТС) негизги (доминанттык) катары болот жана анын үлүшү жалпы пенсиянын өлчөмүндө көбүрөөк болуп, Кыргыз Республикасынын бардык жарандары үчүн жалпы жана милдеттүү мүнөзгө ээ.

Топтолуучу компонент милдеттүү, ошондой эле ыктыярдуу да мүнөздө болуп, негизги пенсиянын өлчөмүнө кошумча  иретинде болот. Эгерде пенсионердин камсыздандыруу пенсиясынын өлчөмү белгилүү минимумга жетпесе, аларга мамлекеттик бюджеттен пенсиянын базалык бөлүгү төлөнөт. Мында пенсиялык системанын деңгээлдери так чектелип, аларды каржылоо булактары да так бөлүштүрүлөт.

Ошентип, пенсиялык системанын көп компоненттүүлүгү жетишилет, ал адекваттуу жана жетиштүү пенсия менен камсыздап, тандоо укугун берип жана ага катышууга жарандарга дем берүүсү зарыл.

Пенсиялык системаны рреформалоо боюнча коюлган милдеттерди ишке ашыруу үчүн аталган Концепциянын долбоору менен төмөнкү багыттар боюнча иш чаралар белгиленүүдө:

  • Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча тарифдик саясатты өркүндөтүү
  • Пенсия менен камсыз кылууга РБ чыгымдарынын эфективдүүлүгүн жогорулатуу
  • Пенсиялык камсыздандыруу саясатын өркүндөтүү
  • Пенсиялык системанын топтолуучу компонентинин ишин өркүндөтүү
  • Мамлекеттик эмес пенсиялык тейлөө рыногун өнүктүрүү
  • Пенсиялык камсыздандыруу системасынын инфраструктурасын өнүктүрүү
  • Калктын пенсиялык сабаттуулук деңгээлин жогорулатуу

 

Камсыздандыруу принциптерин күчөтүү идеяларын ишке ашырууда шартуу-топтолуучу эсептердеги төгүмдөрдү индексациялоо системасы, ошондой эле пенсияларды жогорулатуу формуласы да өзгөрүүгө дуушар болот. Улгайган жарандарды өтө жакырчылык чегинен коргоо үчүн  мамлекеттик бюджеттин каражаттары мамлекет тарабынан белгилүү минимумду камсыздоого багытталышы керек, ошол эле учурда бул иш чара эмгектенүү стимулдарын төмөндөтпөшү зарыл. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу каражаттары  камсыздандыруу милдеттемерди төлөөгө гана багытталышы керек. Концепциянын долбоорунда каралган бардык чараларды кабыл алуунун натыйжасында Кыргыз Республикасы, эң оболу социалдык камсыздандыруунун негизги принципери болгон – адилеттүүлүккө жана теңдүүлүккө (баланстуулукка), ошондой эле анын натыйжасында пенсиялык камсыздандыруу системасынын эффективдүүлүгүнө жана натыйжалуулугуна  жетишүүгө умтулуусу зарыл.

 

Последние новости

Ипотекалык турак жайды насыялоо үчүн - пенсиляык топтоолор
Ипотекалык турак жайды насыялоо үчүн - пенсиляык топтоолор

1. Кыргыз Республикасынын Социалдык фонду Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2012-жылдын...

Пенсияларды дайындоонун мөөнөттөрү
Пенсияларды дайындоонун мөөнөттөрү

1. Пенсия камсыздандырылган адам пенсия алуу үчүн кайрылган күндөн тартып дайындалат, бирок ал...

ЕАЭБге мүчө мамлекеттердин эмгекчилерин пенсиялык камсыздоого багытталган макулдашуу каралды
ЕАЭБге мүчө мамлекеттердин эмгекчилерин пенсиялык камсыздоого багытталган макулдашуу каралды

Бүгүн, 25-июндагы Жогорку Кеңештин жыйынында "2019-жылдын 20-декабрында Санкт-Петербург...

Пенсиянын бир түрүнөн экинчи түрүнө өтүү тартиби
Пенсиянын бир түрүнөн экинчи түрүнө өтүү тартиби

Пенсионерлер карылар жана майыптар үйүндө жашаган, түзөтүү мекемелеринде жазасын өтөп жаткан...

Коммерциялык банкттар аркылуу пенсия алуунун артыкчылыктары
Коммерциялык банкттар аркылуу пенсия алуунун артыкчылыктары

Банк аркылуу пенсионерлер пенсиясын банк бөлүмүнүн кассасында ала алышат же банк картасын...

Почта байланыш ишканасы аркылуу пенсия төлөөнүн тартиби
Почта байланыш ишканасы аркылуу пенсия төлөөнүн тартиби

«Кыргыз почтасы» ишканасы аркылуу пенсионерлер пенсиясын үйүнө жеткирүү менен же...

Пенсияны ишеним кат боюнча төлөөнүн тартиби
Пенсияны ишеним кат боюнча төлөөнүн тартиби

Пенсионердин, ага чектелген пенсиясын ал ишеним көрсөткөн адам ала алат. Ишеним кат боюнча...

Пенсияны коммерциялык банкттар аркылуу төлөөгө өтүүнүн тартиби
Пенсияны коммерциялык банкттар аркылуу төлөөгө өтүүнүн тартиби

Эгерде пенсионер жеткирүү ыкмасын өзгөрткүсү келсе, ал пенсиялык иши турган Социалдык фонддун...

Пенсия төлөөнүн жалпы тартиби
Пенсия төлөөнүн жалпы тартиби

Учурдагы ай үчүн пенсия инсандыгын ырастаган документти бергенде төлөнөт. Пенсионер пенсия...

1-июнь эл аралык балдарды коргоо күнү менен куттуктайбыз!
1-июнь эл аралык балдарды коргоо күнү менен куттуктайбыз!

  1-июнь эл аралык балдарды коргоо күнү менен куттуктайбыз!

Камсыздандырылган адамдын электрондук кабинети
Камсыздандырылган адамдын электрондук кабинети

2019-жылдын 1-июлунан тартып «Камсыздандырылган адамдын электрондук кабинети» иштеп...

Орозо Айтыңыздар маарек болсун!
Орозо Айтыңыздар маарек болсун!

Орозо Айтыңыздар маарек болсун!

2020-ж. январь-апрель айыларында пенсия жана жөлөкпулга 15 млрд 687,8 млн сом каржыланды.
2020-ж. январь-апрель айыларында пенсия жана жөлөкпулга 15 млрд 687,8 млн сом каржыланды.

- Бишкек ш.  — 2 млрд 539,0  млн сом - Чуй обл. — 2 млрд 430,0 млн...

Урматтуу ардагерлер жана оорук эмгекчилери!
Урматтуу ардагерлер жана оорук эмгекчилери!

Сиздерди Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун жамаатынын атынан жана жеке өзүмдүн атыман 9...