Камсыздандырууну актуардык жактан камсыздоо

           Көпчүлүк камсыздандыруу төгүмдөрүн төлөөчүлөр камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча тарифтердин негиздүүлүгүн түшүнө беришпейт. Тариф чендерин аныктап, Социалдык фонддун финансылык жактан туруктуулугун камсыздап, киреше бөлүгү (камсыздандыруу төгүмдөрүнүн түшүшү) менен чыгаша бөлүгүн (пенсия жана жөлпулдарды төлөө) тең салмактуулукта сактоо үчүн экономикалык эсептөөлөрдү жана талдоолорду жүргүзүү зарыл. Ошондой эле тариф чен өлчөмдөрүнүн негиздүүлүгү үчүн актуардык эсептөөлөрдүн түрдүү ыкмаларын жана моделдерин колдонуу керек. Актуардык эсептөөлөр деген аталыш "актуарий" деген сөздөн келип чыккан. Актуарий (англ. actuaru, лат. aciuamius – тез жазмачы, эсепчи) – жашоону узак мөөнөткө камсыздандыруу боюнча тариф чендерин эсептөө усулун илимий негизде иштеп чыккан камсыздандыруу боюнча адис. Актуардык эсептөөлөр тариф чендерин эсептөө жана камсыздоочу менен камсыздандыруучунун өз ара финансылык маилелерин аныктоо боюнча статистикалык жана экономика-метематикалык усулдардын системасы. Актуардык эсептөөлөр калктын жашоосунун узактыгы (т.а. жашоону камсыздандыруу жана пенсиялар) менен байланышкан узак мөөнөттүү камсыздандыруу операцияларында камсыздандыруу фондунун түптөлүү жана сарпталуу механизмин чагылдырат. Камсыздоочунун камсыздандыруучуга көрсөткөн кызматтарынын өз баасын жана наркын эсептөө формасы актуардык калькуляция деп аталат. Актуардык эсептөөлөрдү жүргүзүү үчүн колдонулган баштапкы маалыматтардын жыйындысы актуардык базис деп эсептелет. Актуардык базисти курууда пенсияларды (мисалы, каза болуулар тууралуу, эмгек акылар тууралуу) эсептөө үчүн зарыл болгон статистикалык көрсөткүчтөрдүн келечектеги көлөмү тууралуу, ошондой эле активдерди инвестициялоодон түшкөн кирешелер тууралуу божомолдор жасалат. Актуардык эсептөөлөрдүн милдети кокустан болгон окуялардын мезгилдүүлүгүн баалоо менен байланыштуу, ошондуктан ал ыктымалдык теориясы (теория вероятности) жана статистиканын математикалык моделдерге негизделет. Аткарылып жаткан иштерди актуардык жактан эсептөөлөрдүн негизинде  ички дүң продукциянын болжолу турат, ошондуктан актуардык эсептөөлөрдүн натыйжалары учурдагы экономикалык кырдаалдан өтө эле көз каранды. Мындай типтеги моделдерде айрым жеңилдетилген божомолдор, анын ичинде пенсиялык фонддун келечектеги кирешелери (мүмкүн, эмгек акынын динамикасынын болжолуна негизделген), демографиялык корсөткүчтөр, инвестициялардын кирешелүлүгү тууралуу божомолдор да берилип, андан соң бул шарттардагы аракеттенүүлөрдүн божомолдору түптөлөт. Натыйжада пенсиялык системаны акырындык менен реформалоонун түрдүү варианттарын талдоого жана теңештирүүгө мүмкүнчүлүк берилет.

Калктын келечектеги демографиялык өзгөрүшү Кыргызстанда жана башка өлкөлөрдө пенсиялык реформаларды жүргүзүүгө шарт түздү. Калктын улгайышы  - бөлүштүрүүчү пенсиялык системага оорчулук тийгизген негизги фактор болуп саналат. Пенсиялык камсыздандыруунун контингентин изилдөө, тийиштүү статистикалык жана божомолдоо базасын түзүү –  бул тармактагы бардык башка изилдөөлөр үчүн керектүү негизди түзгөн актуардык изилдөөлөрдүн негизги багыттарынын бири.

         Кыргызстанда азырынча Улутстатком гана мындай статистикалык маалыматтарды кеңири жана үзгүлтүксүз жыйноодо. Белгилүү болгондой, КР пенсиялык системасы азыркы кезде бөлүштүрүүчү принципте иштейт жана анын бир катар өзгөчөлөнгөн элементтери бар, математикалык моделдерди түзүүдө аларды эске алуу зарыл. Бул эң алгач пенсияларды эсептөө ыкмаларына тиешелүү (жекече коэфициенттердин системасы, түрдүу жеңилдиктер, стажы боюнча дал келбөөчүлүк, индексация ж.б.). Бул системага топтолмо элементин киргизүү математикалык моделдерди түзүү жана актуардык типти баалоо зарылдыгын жаратты. Азыркы кезде буга окшогон иштер Социалдык фонддо жүргүзүлүүдө. Бул максатта тарифтик саясат жана актуардык эсептөөлөр башкармалыгы түзүлгөн,  башкармалык өкмөттүк жана илимий уюмдар менен иш алып барууда. Кыргызстандын мамлекеттик пенсиялык системасын актуардык камсыздоо үчүн моделдерди түзүү аябай эле татаал маселелерден болуп саналат, анткени көптөгөн статистикалык факторлорду, т.а. эмгек акынын деңгээлин жана түзүмүн, демографиялык көрсөткүчтөрдү (иштеп жаткандардын санын, түрдүү топтогу пенсионерлердин санын)  региондор боюнча бөлүштүрүп, келечектеги инвестициялардын кирешелүүлүгүн ж.б. эске алуу менен баалоону жана божомолдоону талап кылат.

        Жалпысынан, бул этапта бул моделдерди конкреттештирүү жана анык абалын так чагылдыруу багытында, айрыкча орто жана узак мөөнөттүү перспективада өркүндөтүү жана андан ары иштеп чыгуу боюнча олуттуу иштер жүрүүдө. Кыргызстандын пенсиялык системасынын азыркы кездеги математикалык усулдарына пенсиялык системаны жана социалдык камсыздандурууну реформалоодо келип чыккан көйгөйлөрдү чечүү боюнча усулдар иштелип чыгууда. Жакынкы келечекте бүтүндөй камсыздандыруу системасын мыктылап, ошону менен бирге жарандардын пенсиялык камсыздоого ишенимин арттыруу күтүлүүдө.

Последние новости

2019-жылдын жыйынтыгы боюнча республикалык бюджеттен КР Социалдык фондуна чыгашаларга жумшоо үчүн (ассигнование) 21 млрд сом бөлүндү.
2019-жылдын жыйынтыгы боюнча республикалык бюджеттен КР Социалдык фондуна чыгашаларга жумшоо үчүн (ассигнование) 21 млрд сом бөлүндү.

“2019-жылдын жыйынтыгы боюнча республикалык бюджеттен КР Социалдык фондуна чыгашаларга...

Соцфоддун контакттык телефондору!
Соцфоддун контакттык телефондору!

Соцфоддун контакттык телефондору!

КР Соцфондунун Call-борбору 2020-ж. январь-март айларында 10784 кайрылуу кабыл алды
КР Соцфондунун Call-борбору 2020-ж. январь-март айларында 10784 кайрылуу кабыл алды

  Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун Call-борбору иштеп жатат жана негизги...

Нооруз майрамыңыздар менен!
Нооруз майрамыңыздар менен!

Урматтуу Кыргызстандыктар!   Баардыгыңыздарды – Нооруз майрамы менен...

8-март майрамыңыздар менен!
8-март майрамыңыздар менен!

  Урматуу айымдар !   Сиздерди 8-март Аялдардын эл аралык майрамы...

2020-ж. январь-февраль айыларында пенсия жана жөлөкпулга 7 млрд 895,2 млн сом каржыланды.
2020-ж. январь-февраль айыларында пенсия жана жөлөкпулга 7 млрд 895,2 млн сом каржыланды.

- Бишкек ш.  — 1 млрд 292,4 млн сом - Чуй обл. — 1 млрд 229,5млн сом...

"Ак калпак" майрамыңыздар менен куттуктайбыз!
"Ак калпак" майрамыңыздар менен куттуктайбыз!

"Ак калпак" майрамыңыздар менен куттуктайбыз!

КР Соцфондунун Call-борбору 2020-ж. январь-февраль айларында 8137 кайрылуу кабыл алды
КР Соцфондунун Call-борбору 2020-ж. январь-февраль айларында 8137 кайрылуу кабыл алды

Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун Call-борбору иштеп жатат жана негизги социалдык...

Бишкекте КР Соцфондунун Башкармасынын 2019-жылдагы ишинин жыйынтыгы боюнча кеңейтилген отуруму болуп өттү.
Бишкекте КР Соцфондунун Башкармасынын 2019-жылдагы ишинин жыйынтыгы боюнча кеңейтилген отуруму болуп өттү.

Бишкекте (Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Башкаруу академиясы, дареги: Бишкек ш.,...

Камсыздандырылган адамдын электрондук кабинети.
Камсыздандырылган адамдын электрондук кабинети.

2019-жылдын 1-июлунан тартып «Камсыздандырылган адамдын ɵздүк кабинети» иштеп...

Пенсиянын топтомо бөлүгүн кандай эрте алса болот.
Пенсиянын топтомо бөлүгүн кандай эрте алса болот.

2010-жылдын 1-январынан баштап Кыргыз Республикасынын пенсиялык системасына 2 % өлчөмүндө...

Бишкекте 21-февраль - Эл аралык эне тил күнүнө арналган иш-чара өттү
Бишкекте 21-февраль - Эл аралык эне тил күнүнө арналган иш-чара өттү

Кыргыз Республикасынын Социалдык фонду тарабынан 2020-жылдын 20-февралында “City...

Пенсияларды дайындоонун мөөнөттөрү
Пенсияларды дайындоонун мөөнөттөрү

1. Пенсия камсыздандырылган адам пенсия алуу үчүн кайрылган күндөн тартып дайындалат, бирок ал...

Кыргызстандын Соцфонду менен Өзбекстандын пенсиялык фондунун эксперттери Бишкекте жолугушту
Кыргызстандын Соцфонду менен Өзбекстандын пенсиялык фондунун эксперттери Бишкекте жолугушту

Кыргыз Республикасынын Социалдык фонду менен Өзбекстан Республикасынын Каржы министрлигинин...

2020-ж. январ айына пенсия жана жөлөкпулга 3 млрд 931 млн сом каржыланды
2020-ж. январ айына пенсия жана жөлөкпулга 3 млрд 931 млн сом каржыланды

- Бишкек ш.  — 635,7 млн  сом - Чуй обл. — 609,1 млн сом -...

М. Ирсалиев КР бизнес-Акыйкатчысы Р. Орд-Смитт менен жолугушту
М. Ирсалиев КР бизнес-Акыйкатчысы Р. Орд-Смитт менен жолугушту

2020-жылдын 4 январында Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун төрагасы Медер Ирсалиев...

КР Соцфондунун Call-борбору 2020-ж. январь айында 3994 кайрылуу кабыл алды
КР Соцфондунун Call-борбору 2020-ж. январь айында 3994 кайрылуу кабыл алды

Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун Call-борбору иштеп жатат жана негизги социалдык...

Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун 2020-жылга бюджети жана 2021-2022-жылдарга божомолу
Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун 2020-жылга бюджети жана 2021-2022-жылдарга божомолу

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МЫЙЗАМЫ Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун 2020-жылга бюджети...